Opadająca stopa to określenie objawu, w którym uniesienie przodostopia i palców podczas chodu jest utrudnione. Może to prowadzić do zahaczania palcami o podłoże, kompensacyjnego unoszenia kolana i większego ryzyka potknięcia. Sam objaw nie wskazuje jednak jednej konkretnej choroby, dlatego pierwszym krokiem powinna być ocena lekarska i ustalenie przyczyny. Dopiero później można ocenić, czy elementem postępowania powinna być rehabilitacja, leczenie przyczynowe albo zaopatrzenie ortotyczne, np. orteza AFO.
Jak rozpoznać opadającą stopę podczas chodzenia?
Najbardziej charakterystyczny jest problem z uniesieniem przodu stopy w fazie przenoszenia kończyny. Pacjent może zahaczać palcami o podłoże, stawiać stopę mniej płynnie albo wyżej unosić kolano, aby bezpiecznie wykonać krok. U części osób pojawia się także wyraźne „klapnięcie” przodostopia po kontakcie pięty z podłożem.
Objaw może dotyczyć jednej albo obu kończyn i mieć różne nasilenie. W codziennym funkcjonowaniu warto zwrócić uwagę na:
- częstsze potykanie się o progi i nierówności,
- trudność z chodzeniem po schodach lub pod górę,
- wyraźnie wysokie unoszenie kolana podczas kroku,
- trudność ze staniem na piętach,
- zmianę sposobu zużywania podeszwy obuwia,
- współistniejące drętwienie, mrowienie lub osłabienie kończyny.
Nagłe pojawienie się niedowładu stopy, szczególnie razem z innymi nowymi objawami neurologicznymi, wymaga pilnej oceny medycznej.
Skąd może brać się niedowład i opadanie stopy?
Opadająca stopa nie jest odrębną diagnozą. Jest skutkiem zaburzenia pracy mięśni odpowiedzialnych za zgięcie grzbietowe stopy albo struktur nerwowych, które tym ruchem sterują.
Do możliwych przyczyn należą m.in.:
- uszkodzenie lub ucisk nerwu strzałkowego,
- uszkodzenie korzeni nerwowych w odcinku lędźwiowym kręgosłupa,
- następstwa urazów i zabiegów operacyjnych,
- następstwa udaru lub innych chorób neurologicznych,
- neuropatie obwodowe,
- wybrane choroby mięśni i układu nerwowego.
Podobny sposób chodzenia może więc mieć różne źródło. Z tego powodu nie powinno się dobierać ortezy wyłącznie na podstawie wyglądu chodu albo internetowego opisu objawów.
Jak wygląda diagnostyka opadającej stopy?
Zakres diagnostyki zależy od obrazu klinicznego. Lekarz może ocenić siłę mięśni, czucie, odruchy, zakres ruchu stawu skokowego i sposób chodzenia. W zależności od podejrzewanej przyczyny mogą być potrzebne dodatkowe badania, np. badania obrazowe albo ocena przewodnictwa nerwowego.
Ważne jest rozdzielenie ról poszczególnych specjalistów:
- lekarz rozpoznaje przyczynę objawu i decyduje o leczeniu medycznym,
- fizjoterapeuta planuje trening funkcjonalny, pracę nad zakresem ruchu, siłą i wzorcem chodu,
- technik ortopedyczny / ortotyk dobiera i wykonuje zaopatrzenie ortotyczne zgodnie z potrzebami funkcjonalnymi i zaleceniami zespołu prowadzącego.
Jak opadająca stopa wpływa na bezpieczeństwo i wzorzec chodu?
Problem nie ogranicza się do samego stawu skokowego. Gdy przodostopie nie unosi się wystarczająco, organizm zaczyna kompensować ten brak ruchem kolana, biodra albo miednicy. W efekcie chód może być mniej ekonomiczny, a poruszanie się po nierównym terenie wymagać większej koncentracji.
U części pacjentów z czasem pojawiają się przeciążenia innych segmentów kończyny albo kręgosłupa. Nie oznacza to jednak, że każdy przypadek będzie się rozwijał w ten sam sposób. Znaczenie mają przyczyna niedowładu, jego nasilenie, czas trwania oraz ogólna sprawność pacjenta.
Leczenie przyczyny, rehabilitacja i rola zaopatrzenia ortopedycznego
Postępowanie zależy od źródła problemu. U części osób najważniejsze będzie leczenie przyczynowe prowadzone przez lekarza. U innych większe znaczenie będzie miała rehabilitacja ukierunkowana na bezpieczny chód, siłę mięśni i utrzymanie możliwego zakresu ruchu.
Zaopatrzenie ortotyczne może być jednym z elementów szerszego planu. Jego zadaniem nie jest „wyleczenie” uszkodzonego nerwu, lecz mechaniczne wsparcie kończyny podczas stania i chodzenia.
Kiedy orteza AFO może wspierać chód przy opadającej stopie?
AFO to orteza obejmująca stopę i staw skokowy, a zależnie od konstrukcji również większą część podudzia. W przypadku opadającej stopy jej zadaniem może być m.in.:
- ograniczenie nadmiernego opadania przodostopia w fazie przenoszenia,
- ułatwienie bezpiecznego przejścia stopy nad podłożem,
- poprawa stabilności stawu skokowego,
- uporządkowanie wybranych elementów wzorca chodu,
- ograniczenie konieczności nadmiernego unoszenia kolana.
Nie istnieje jednak jeden uniwersalny typ AFO odpowiedni dla każdej osoby z opadającą stopą. Konstrukcja powinna uwzględniać m.in. siłę mięśniową, zakres ruchu, napięcie mięśniowe, kontrolę kolana, masę ciała, obuwie oraz realne warunki, w których pacjent się porusza.
Więcej o samym wyrobie opisujemy na stronie ortezy AFO. Przy bardziej złożonych problemach całej kończyny pomocna może być również strona dotycząca ortezy stabilizującej kończynę dolną.
Dlaczego indywidualne dopasowanie ortezy ma znaczenie?
Zbyt duże ograniczenie ruchu może utrudniać naturalne wykorzystanie zachowanej funkcji, natomiast zbyt mała stabilizacja może nie zapewniać oczekiwanego wsparcia. Dlatego dobór ortezy powinien wynikać z oceny konkretnego pacjenta, a nie wyłącznie z nazwy rozpoznania.
W praktyce bierze się pod uwagę m.in.:
- zakres zgięcia grzbietowego i podeszwowego,
- sposób ustawiania pięty i przodostopia,
- stabilność kolana,
- siłę i kontrolę mięśni,
- wrażliwość skóry,
- rodzaj codziennie używanego obuwia,
- aktywność pacjenta w domu, pracy i poza nimi.
W przypadku indywidualnego zaopatrzenia ortopedycznego warto korzystać z pracowni, która może skontrolować dopasowanie również po rozpoczęciu użytkowania. PG Orto wykonuje sprzęt ortopedyczny na wymiar i umożliwia konsultację dotyczącą właściwego rozwiązania.
Co obserwować po rozpoczęciu użytkowania ortezy?
Po założeniu nowej ortezy istotna jest obserwacja skóry i sposobu chodzenia. Ból, utrzymujące się otarcia, drętwienie, wyraźne pogorszenie chodu albo nowe punkty ucisku wymagają kontroli dopasowania.
Ważne jest także odpowiednie obuwie. Orteza musi mieścić się w bucie bez nadmiernego ścisku i nie powinna zmuszać stopy do niepożądanego ustawienia. Ogólne informacje o zaopatrzeniu stopy i stawu skokowego znajdziesz także w poradniku o ortezach stawu skokowego i stopy.
Kiedy skontaktować się z pracownią ortopedyczną?
Konsultacja ortotyczna ma sens wtedy, gdy przyczyna objawu została już oceniona medycznie, a pacjent potrzebuje mechanicznego wsparcia podczas chodzenia albo kontroli istniejącej ortezy. Na wizytę warto zabrać dokumentację medyczną oraz buty używane najczęściej na co dzień.
Jeżeli chcesz omówić indywidualne zaopatrzenie, możesz skorzystać ze strony Kontakt PG Orto.
Pytania pacjentów o opadającą stopę
Czy opadająca stopa może ustąpić?
To zależy od przyczyny i stopnia uszkodzenia struktur nerwowych lub mięśniowych. W części przypadków funkcja może się poprawiać wraz z leczeniem i rehabilitacją, w innych wsparcie ortotyczne jest potrzebne przez dłuższy czas. Rokowanie powinien oceniać lekarz prowadzący.
Czy orteza AFO jest potrzebna w każdym przypadku?
Nie. U części pacjentów główną rolę odgrywa rehabilitacja albo leczenie przyczynowe. AFO rozważa się wtedy, gdy mechaniczne wsparcie może poprawić bezpieczeństwo lub funkcję chodu.
Czy orteza zastępuje rehabilitację?
Nie. Orteza i rehabilitacja pełnią różne funkcje. Orteza wspiera ustawienie kończyny, natomiast rehabilitacja pracuje nad zachowaną funkcją, siłą, kontrolą ruchu i strategią chodzenia.
Czy z opadającą stopą można prowadzić samochód?
Zależy to od sprawności konkretnej kończyny, strony niedowładu, używanego pojazdu i oceny bezpieczeństwa. Przy istotnym osłabieniu funkcji stopy decyzję o powrocie do prowadzenia warto omówić z lekarzem.