AFO i DAFO to ortezy kończyny dolnej stosowane do kontroli ustawienia stopy i stawu skokowego, ale nie są rozwiązaniami zamiennymi. AFO jest szeroką kategorią ortez skokowo-stopowych, natomiast DAFO odnosi się do bardziej dynamicznych konstrukcji projektowanych tak, aby przy określonej kontroli ustawienia pozostawić pacjentowi większą możliwość aktywnego ruchu. O wyborze powinny decydować warunki funkcjonalne, a nie sama nazwa schorzenia.
AFO a DAFO – najważniejsza różnica
AFO może mieć bardzo różną konstrukcję: od bardziej stabilizującej po rozwiązania pozostawiające określony zakres ruchu. Jej zadaniem może być kontrola zgięcia podeszwowego, ustawienia stopy, stabilności stawu skokowego albo pośrednio także pracy kolana.
DAFO jest projektowana z myślą o bardziej dynamicznym prowadzeniu stopy. Zwykle pozwala zachować więcej aktywnego ruchu niż bardziej stabilizujące konstrukcje AFO, ale nadal zapewnia wybraną kontrolę ustawienia.
Nie oznacza to, że AFO zawsze jest sztywna, a DAFO zawsze miękka. Konkretna funkcja zależy od projektu wyrobu.
Porównanie AFO i DAFO
| Cecha | AFO | DAFO |
|---|---|---|
| Główny cel | stabilizacja i kontrola stopy oraz stawu skokowego | dynamiczne prowadzenie stopy przy zachowaniu większej ruchomości |
| Zakres ruchu | zależny od konstrukcji | zwykle większy niż w bardziej stabilizujących AFO |
| Kontrola ustawienia | może być znaczna | zwykle bardziej selektywna |
| Typowe zastosowanie | niedowład, niestabilność, potrzeba większej kontroli | wybrane dynamiczne deformacje i zaburzenia kontroli stopy |
| Dobór | na podstawie badania funkcjonalnego | na podstawie badania funkcjonalnego |
Więcej o poszczególnych wyrobach można przeczytać na stronach orteza AFO i orteza DAFO.
Jak zakres stabilizacji wpływa na chód?
Orteza może ograniczać niepożądane ruchy, ale nie powinna blokować więcej, niż jest to potrzebne. Zbyt duża sztywność może utrudniać wykorzystanie zachowanej funkcji, a zbyt mała kontrola może nie stabilizować kończyny wystarczająco.
Przy doborze ocenia się m.in.:
- zgięcie grzbietowe i podeszwowe stawu skokowego,
- ustawienie pięty i przodostopia,
- kontrolę kolana,
- napięcie mięśniowe,
- siłę mięśniową,
- sposób obciążania kończyny,
- możliwość samodzielnego korygowania ustawienia stopy.
Dobrze dobrana orteza może wspierać bezpieczniejszy i bardziej funkcjonalny wzorzec chodu, ale efekt zależy od konkretnego pacjenta.
Czy AFO jest zawsze lepsza przy większej niestabilności?
Nie da się tego rozstrzygnąć bez badania. U części pacjentów większa stabilizacja jest rzeczywiście potrzebna, ale nie zawsze oznacza to całkowite ograniczenie ruchu. Istnieją różne konstrukcje AFO o odmiennej sztywności i sposobie działania.
Zamiast pytać wyłącznie „AFO czy DAFO?”, lepiej ustalić, jakiej kontroli potrzebuje stopa i cała kończyna podczas chodu.
Kiedy DAFO może być rozważana?
DAFO może być brana pod uwagę wtedy, gdy celem jest wspieranie ustawienia stopy przy jednoczesnym zachowaniu większej aktywności ruchowej. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których deformacja ma charakter dynamiczny, a pacjent potrafi aktywnie kontrolować część ruchu.
Nie oznacza to, że DAFO jest automatycznie najlepszym wyborem dla każdego dziecka. Wiek sam w sobie nie przesądza o rodzaju ortezy.
Znaczenie kolana i całej kończyny
Dobór AFO lub DAFO nie powinien skupiać się wyłącznie na stopie. Ustawienie stawu skokowego wpływa na pozycję piszczeli, a przez to także na kolano i miednicę.
Jeżeli pacjent ma wyraźną niestabilność kolana, przeprost albo nadmierne zgięcie w fazie podporu, wybór konstrukcji powinien uwzględniać cały wzorzec chodu. W bardziej złożonych sytuacjach potrzebne może być inne zaopatrzenie niż sama AFO lub DAFO.
AFO i DAFO u dzieci
U dzieci szczególnie ważne jest zachowanie równowagi pomiędzy kontrolą a możliwością aktywnego ruchu. Orteza nie powinna zastępować pracy mięśni tam, gdzie funkcja jest zachowana, ale jednocześnie musi zapewniać wystarczające wsparcie, jeśli bez niego wzorzec chodu jest niebezpieczny lub utrwala niekorzystne ustawienie.
Dodatkowym czynnikiem jest wzrost. Nawet dobrze dobrana orteza wymaga okresowych kontroli, ponieważ zmieniają się wymiary stopy i podudzia.
Szersze informacje znajdziesz w poradniku orteza dla dziecka.
AFO i DAFO przy zaburzeniach neurologicznych
Oba typy ortez mogą być stosowane u osób z zaburzeniami neurologicznymi, ale nie istnieje jedna konstrukcja właściwa dla danego rozpoznania. U dwóch pacjentów z tą samą diagnozą potrzeby mogą być zupełnie różne ze względu na napięcie mięśniowe, zakres ruchu, siłę i poziom kontroli kończyny.
Dlatego nie należy wybierać typu ortezy na podstawie samego hasła „udar”, „mózgowe porażenie dziecięce” czy „niedowład”.
Czy orteza dynamiczna jest zawsze wygodniejsza?
Nie. Większa elastyczność nie zawsze oznacza większy komfort funkcjonalny. Jeśli kończyna wymaga wyraźniejszej stabilizacji, zbyt elastyczna konstrukcja może być niewystarczająca i wymuszać dodatkowe kompensacje.
Z drugiej strony nadmierne usztywnienie może utrudniać ruch. Komfort należy więc oceniać razem z funkcją, a nie oddzielnie.
Jak wygląda dobór ortezy na miarę?
Podczas konsultacji bierze się pod uwagę:
- zalecenia medyczne,
- zakres ruchu,
- napięcie i siłę mięśni,
- ustawienie stopy i kolana,
- sposób chodzenia,
- używane obuwie,
- aktywność i środowisko pacjenta.
PG Orto wykonuje sprzęt ortopedyczny na wymiar, dlatego dobór może być oparty na warunkach konkretnego pacjenta, a nie na uniwersalnym schemacie.
Czym różni się AFO/DAFO od prostego podziału „sztywna–dynamiczna”?
Podział na ortezy sztywne i dynamiczne pomaga zrozumieć ogólną zasadę działania, ale jest uproszczeniem. Konkretne AFO mogą mieć różny stopień ruchomości, a DAFO również różnią się konstrukcją.
Więcej na ten temat opisujemy w artykule czym różni się orteza sztywna od dynamicznej.
Najczęstsze pytania o AFO i DAFO
Czy można wybrać DAFO zamiast AFO, jeśli pacjent chce większej swobody ruchu?
Nie powinno się podejmować takiej decyzji wyłącznie na podstawie preferencji. Swoboda ruchu musi być zgodna z potrzebą stabilizacji i bezpieczeństwem chodu.
Czy AFO zawsze blokuje staw skokowy?
Nie. Istnieją różne konstrukcje AFO o różnym zakresie ruchu.
Czy DAFO stosuje się tylko u dzieci?
Nie jest to zasada absolutna, choć konstrukcje dynamiczne są często rozważane w zaopatrzeniu pediatrycznym. O zastosowaniu decydują warunki funkcjonalne.
Czy można zmienić typ ortezy w trakcie leczenia?
Tak. Potrzeby mogą się zmieniać wraz z rozwojem dziecka, rehabilitacją, zmianą napięcia mięśniowego albo przebiegiem choroby. Każda zmiana powinna wynikać z ponownej oceny.