Czym jest lej protezy podudzia i dlaczego jest tak ważny?
Lej protezy podudzia to kluczowy element protezy, który odpowiada za bezpośrednie połączenie kikuta z całą konstrukcją protezy. To właśnie w nim dochodzi do przenoszenia obciążeń podczas chodzenia, dlatego jego dopasowanie ma bezpośredni wpływ na komfort i bezpieczeństwo użytkownika.
Wybór odpowiedniego leja protezowego ma kluczowe znaczenie, ponieważ to ta część bezpośrednio łączy kikut z mechanizmami protezy. Prawidłowo dopasowany lej nie powinien powodować bólu, lecz jedynie uczucie stabilnego podparcia. To właśnie od jego jakości i dopasowania zależą komfort chodu, bezpieczeństwo oraz codzienne funkcjonowanie pacjenta.
Warto zaznaczyć, że słowo „lej” ma także inne znaczenie. W języku polskim oznacza dużą wyrwę w ziemi, często powstałą w wyniku uderzenia lub wybuchu bomby. Takie wgłębienie terenu określane jest jako lej po wybuchu. Na stronie PG Orto skupiamy się jednak wyłącznie na znaczeniu protetycznym.
Jak rozpoznać, że lej wymaga korekty?
Pierwsze objawy problemów pojawiają się zwykle stopniowo. Pacjent może odczuwać punktowy ucisk, otarcia, pieczenie skóry lub luzowanie protezy podczas chodzenia. Oznacza to, że kontakt pomiędzy kikutem a lejem nie jest już prawidłowy.
Przyczyną mogą być zmiany objętości kikuta, utrata lub wzrost masy ciała, obrzęki, blizny albo naturalne zużycie materiałów. Regularne mycie kikuta oraz wnętrza linera jest warunkiem braku podrażnień. Liner ma bezpośredni kontakt ze skórą, zbiera pot i złuszczony naskórek, dlatego wymaga systematycznej pielęgnacji.
Rodzaje lejów i wkładów stosowanych w protezach
Leje pełnokontaktowe rozkładają obciążenie równomiernie na całej powierzchni kikuta, co minimalizuje miejscowy ucisk i poprawia krążenie. Lej PTB (Patellar Tendon Bearing) koncentruje nacisk na określonych, odpornych na ucisk partiach anatomicznych, a główny punkt podparcia znajduje się na półeczce podrzepkowej.
Lej KBM (Kondylen Bettung Münster) obejmuje kłykcie kości udowej, co zapewnia boczną stabilizację kolana. Z kolei lej PTS (Prothèse Tibiale Supracondylienne) fully covers the patella and femoral condyles, used for very short stumps requiring maximum stability.
Współczesne linery produkowane są z różnych tworzyw polimerowych, z których każde ma odmienne właściwości mechaniczne i stopień amortyzacji. Silikon cechuje się wysoką stabilnością kształtu i trwałością, idealnie sprawdzając się u osób o umiarkowanej aktywności. Wkłady z pianki termoformowalnej są klasycznym rozwiązaniem stosowanym w protezach tymczasowych, natomiast leje silikonowe, żelowe i poliuretanowe amortyzują wstrząsy i chronią wrażliwe tkanki.
Kiedy wystarczy korekta, a kiedy konieczna jest wymiana?
Drobne zmiany dopasowania można często skorygować poprzez zastosowanie dodatkowych skarpet protezowych, wymianę wkładu lub relining. Czas od amputacji wpływa na wybór leja, gdzie w okresie przejściowym stosuje się leje tymczasowe łatwe do modyfikacji, co jest ważnym elementem doboru najlepszej protezy podudzia.
Jeżeli jednak pojawiają się nawracające owrzodzenia, trwałe deformacje kikuta, pęknięcia plastiku lub znaczne zmiany objętości kończyny, sama korekta nie będzie wystarczająca. W takich przypadkach konieczna jest wymiana leja oraz ponowne wykonanie pomiarów.
Konstrukcja leja powinna być dokonana we współpracy z doświadczonym protetykiem, takim jak doświadczony producent protez PG Orto, i uwzględniać stan zdrowia pacjenta oraz poziom aktywności.
Systemy mocowania i refundacja NFZ
Wkłady elastyczne stosowane w protezach mają wpływ na komfort i mocowanie protezy. Mocowanie wkładu silikonowego do leja zewnętrznego może być realizowane na różne sposoby, w tym poprzez systemy z pinem lub podciśnieniowe. System podciśnieniowy aktywny stale wypompowuje powietrze, gwarantując idealne połączenie i redukcję wahań objętości kikuta.
W protetyce kończyn dolnych nie stosuje się klejów ani kremów mocujących, obecnie używa się systemów pinowych oraz podciśnieniowych. Od 1 stycznia 2024 roku obowiązują nowe zasady dotyczące refundacji NFZ i dofinansowania protez, dlatego warto skonsultować dostępne możliwości finansowania podczas wizyty w PG Orto.