Cel artykułu i dla kogo jest HKAFO
Ten materiał jest dla dorosłych pacjentów oraz opiekunów osób z dużymi ograniczeniami ruchowymi kończyn dolnych. Skupia się na realnym zastosowaniu ortezy HKAFO w pionizacji, stabilizacji i nauce chodu, a nie na teorii „dla wszystkich”.
Czym jest orteza HKAFO u dorosłych
Orteza HKAFO (Hip-Knee-Ankle-Foot Orthosis) obejmuje stopę, staw skokowy, podudzie, staw kolanowy, udo oraz miednicę.
Orteza HKAFO dla dorosłych obejmuje kończyny dolne oraz miednicę i tułów, stabilizując cały układ ruchu od bioder po stopy. W porównaniu do KAFO i AFO działa bardziej kompleksowo — KAFO obejmuje udo i kolano, AFO tylko stopę i staw skokowy. Do wykonania ortez stosuje się m.in. materiały termoplastyczne, żywicę lub włókno węglowe. HKAFO wchodzi tam, gdzie brak kontroli dotyczy wielu poziomów jednocześnie.
Wskazania do stosowania u dorosłych
Orteza HKAFO jest często rekomendowana dla osób z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, paraplegią, MPD u dorosłych oraz dystrofiami mięśniowymi.
Orteza HKAFO jest używana w przypadkach głębokich zaburzeń neurologicznych i mięśniowo-szkieletowych, które prowadzą do braku kontroli nerwowo-mięśniowej kończyn dolnych.
U osób z niedowładem kończyn dolnych poprawia krążenie i zapobiega zanikom mięśniowym.
Budowa i obręcz biodrowa
Orteza HKAFO wykonywana jest z elementów obejmujących obręcz biodrową, szyny udowe i podudziowe oraz stabilizację stóp. Orteza składa się z gorsetu lub pasa miednicznego, szyn bocznych ud i podudzi oraz elementów stabilizujących stopy. Obręcz biodrowa odpowiada za kontrolę miednicy, stabilizację stawu biodrowego i ustawienie całej sylwetki w pionie.
Staw biodrowy i zawiasy ruchome
W ortezie stosuje się ruchome zawiasy wykorzystywane do stabilizacji stawu biodrowego, a HKAFO jest wyposażona także w przeguby kolanowe i skokowe, których funkcja jest dobierana indywidualnie do potrzeb pacjenta; zależnie od konfiguracji mogą pracować w trybie blokady, kontroli zakresu ruchu lub zawias pozostawia wolny ruch.
Ruchome zawiasy biodrowe pozwalają na stopniowe odblokowywanie ruchu w miarę rehabilitacji oraz stopniowego zwiększania zakresu ruchu.
Szybkie zwolnienie blokady, także poprzez przekręcenie blokady, umożliwia swobodne przejście z pozycji stojącej do chodzenia lub siedzenia.
Kolano i mechanika chodu
W stawie kolanowym polega to na kontrolowanej blokadzie wyprostu stawu kolanowego, co zapewnia stabilność w fazie podporu i zależy także od pracy mięśnia czworogłowego uda; mechanizm blokady działa po uzyskaniu pełnego wyprostu i przy uzyskaniu pełnego wyprostu zabezpiecza kolano.
Jednostopniowy zawias lub dwufunkcyjny zawias umożliwia tryb „stand and swing”, gdzie pacjent próbuje pokonać własny ciężar w kontrolowany sposób; rozwiązanie to może być stosowane u pacjentów z zachowana wyraźna pracą m czworogłowego uda.
Szybkie zwolnienie blokady wyprostu pozwala na bezpieczne przejście między fazami chodu, a w niektórych konfiguracjach orteza pozwala chodzić przy sztywnym kolanie, gdy zawias unieruchamia staw w fazie podporu.
Staw skokowy i ustawienie stopy
Staw skokowy w HKAFO stabilizuje przetaczanie stopy i zapobiega zapadaniu się kończyny.
Możliwość zablokowania lub częściowego ruchu poprawia kontrolę podczas pionizacji i reedukacji chodu.
W zależności od potrzeb pacjenta stosuje się sztywne lub elastyczne ustawienia.
HKAFO a KAFO i AFO
HKAFO obejmuje obie kończyny dolne i miednicę, KAFO kończynę jedną stronę uda–kolano–stopa, a AFO tylko stopę i staw skokowy.
KAFO bywa wystarczające przy częściowej kontroli miednicy, natomiast AFO przy stabilnym kolanie i biodrze.
HKAFO stosuje się, gdy brak stabilizacji obejmuje cały tułów i obie kończyny dolne.
Pionizacja i funkcja chodu
HKAFO wspomaga pionizację oraz nauki chodu, co jest szczególnie istotne w przypadku pacjentów z brakiem stabilizacji miednicy oraz kontroli nerwowo-mięśniowej kończyn dolnych.
HKAFO wspomaga rehabilitację chodu i poprawia jakość życia pacjentów poprzez zwiększenie samodzielności, czyli większy samodzielny ruch podczas rehabilitacji i codziennego przemieszczania się.
Chód w ortezie HKAFO wymaga dużego wysiłku fizycznego; przy użyciu ortezy podczas chodu często pojawia się też szybkie zmęczenie pacjentów.
Transfery i codzienne użycie
Transfery z pozycji siedzącej do stojącej
Przejście z pozycji siedzącej do stojącej odbywa się z użyciem blokad i asekuracji opiekuna.
Zakładanie i zdejmowanie ortezy
Przy transferach oraz zakładaniu i zdejmowaniu ortezy często potrzebna jest pomoc drugiej osoby.
Ryzyko otarć i odleżyn
Podczas codziennego użytkowania trzeba też uważać na ryzyko otarć i odleżyn.
W miarę postępu rehabilitacji możliwe jest stopniowe zwiększanie zakresu ruchu i odblokowywanie zawiasów, gdy nie występuje konieczność nieruchomienia stawu.
Orteza HKAFO umożliwia unieruchomienie stawu w określonej pozycji oraz stopniowe zwiększanie jego zakresu ruchu, co bywa szczególnie przydatne u osób z powikłaniami głównie ortopedycznymi.
Podsumowanie
W praktyce kluczowe jest nie tylko „czy orteza działa”, ale czy została dobrze zaprojektowana pod konkretnego pacjenta i jego realne możliwości funkcjonalne. W przypadku HKAFO ogromne znaczenie ma doświadczenie pracowni ortotycznej, która potrafi dobrać odpowiednią konfigurację blokad, zawiasów i stabilizacji miednicy tak, żeby sprzęt wspierał rehabilitację, a nie ją utrudniał.
Dobór konfiguracji zawsze zależy od indywidualnych możliwości pacjenta i etapu rehabilitacji; choć artykuł dotyczy dorosłych, rozwiązanie to jest znane także u starszych dzieci w rehabilitacji neurologicznej, m.in. przy porażeniu mózgowym i dystrofii mięśni.
Takie rozwiązania wykonuje m.in. nasza wyspecjalizowana pracownia ortotyczna,, która zajmuje się indywidualnym dopasowaniem ortez kończyn dolnych i tułowia oraz ich konfiguracją pod pionizację i naukę chodu u pacjentów dorosłych i neurologicznych.